Het nieuwe schooljaar is begonnen. Nieuwe vakken, nieuwe klasgenoten en… de eerste groepsopdrachten komen er alweer aan.
Jullie verdelen het werk netjes. Iedereen schrijft zijn eigen onderdeel en uiteindelijk wordt alles samengevoegd en als één opdracht ingeleverd. Totdat je bericht krijgt van de opleiding: er is plagiaat geconstateerd.
Maar wat als jij het geplagieerde gedeelte helemaal niet hebt geschreven? Kun je dan toch verantwoordelijk worden gehouden? En welke gevolgen kan plagiaat eigenlijk hebben?
Samen ingeleverd: wie is verantwoordelijk?
Bij een groepsopdracht werk je samen aan één eindproduct. Dat kan betekenen dat je niet alleen verantwoordelijk bent voor het gedeelte dat je zelf hebt geschreven. Dat jij het plagiaat niet persoonlijk hebt gepleegd, betekent daarom niet automatisch dat je nergens verantwoordelijk voor kunt worden gehouden. Van studenten kan worden verwacht dat zij ook kritisch kijken naar het gezamenlijk ingeleverde werk en bijvoorbeeld controleren of bronnen op de juiste manier zijn vermeld.
Dat betekent echter niet dat een examencommissie bij plagiaat automatisch iedere student uit de groep dezelfde maatregel kan opleggen. Er moet zorgvuldig worden onderzocht wat er precies is gebeurd en welke rol de betrokken student daarbij heeft gehad.
Wanneer is sprake van plagiaat of fraude?
Wat precies onder plagiaat of fraude wordt verstaan, is mede afhankelijk van de regels van de onderwijsinstelling. Deze regels zijn bijvoorbeeld terug te vinden in de Onderwijs- en Examenregeling (OER) en de regels en richtlijnen van de examencommissie. Bij plagiaat kun je bijvoorbeeld denken aan het overnemen van teksten of ideeën van anderen zonder op de juiste manier naar de bron te verwijzen.
Wordt een student verdacht van plagiaat of fraude? Dan is het belangrijk dat de examencommissie zorgvuldig onderzoekt wat er daadwerkelijk is gebeurd. Een vermoeden alleen is niet voldoende om zonder nadere onderbouwing een maatregel op te leggen.
Welke maatregelen kan de examencommissie opleggen?
Wanneer de examencommissie vaststelt dat sprake is van fraude of plagiaat, kunnen daar serieuze gevolgen aan worden verbonden. Op grond van artikel 7.12b lid 2 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) kan de examencommissie een student gedurende een bepaalde periode uitsluiten van één of meer aangewezen tentamens of examens. Deze uitsluiting kan maximaal één jaar duren.
Afhankelijk van de regels van de onderwijsinstelling en de ernst van de situatie kan bijvoorbeeld worden gedacht aan:
- uitsluiting van de eerstvolgende toets- of herkansingsmogelijkheid;
- uitsluiting van één of meerdere tentamens gedurende een bepaalde periode;
- ongeldigverklaring van een toetsresultaat;
- een reprimande;
- uitsluiting van aangewezen tentamens of examens voor maximaal één jaar.
Bij ernstige fraude kan het instellingsbestuur, op voorstel van de examencommissie, zelfs besluiten om de inschrijving voor de opleiding definitief te beëindigen. De precieze maatregel hangt af van de omstandigheden en van de regels die binnen de betreffende onderwijsinstelling gelden.
Geen ‘bestraffende sanctie’ meer
Op 23 april 2025 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State een belangrijke wijziging aangebracht in haar rechtspraak. Voorheen werden maatregelen die op grond van artikel 7.12b lid 2 WHW werden opgelegd aangemerkt als bestraffende sancties. De Afdeling is van die kwalificatie teruggekomen. Deze maatregelen worden nu aangemerkt als pedagogisch-disciplinaire herstelsancties.
Het uitgangspunt daarbij is dat de maatregel niet is bedoeld om de student te straffen, maar om het onderwijs- en examenproces te bewaken en ervoor te zorgen dat studenten voldoen aan de eisen die aan hun kennis, vaardigheden en gedrag worden gesteld. Dat betekent echter niet dat een examencommissie zomaar iedere maatregel mag opleggen.
De examencommissie moet zorgvuldig handelen
Ook bij een pedagogisch-disciplinaire herstelsanctie moet de beslissing voldoen aan de Algemene wet bestuursrecht en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Dat betekent onder andere dat de examencommissie zorgvuldig onderzoek moet doen naar wat er is gebeurd. De relevante feiten en omstandigheden moeten worden verzameld en de student moet tijdig over de relevante informatie beschikken, zodat hij of zij daarop kan reageren.
Daarnaast moet de examencommissie haar beslissing voldoende motiveren. Uit het besluit moet dus duidelijk blijken waarom de examencommissie vindt dat sprake is van fraude of plagiaat en waarom voor een bepaalde maatregel is gekozen. Ook moet de maatregel evenredig zijn. De gevolgen voor de student moeten in verhouding staan tot de aard en ernst van de gedraging.
Wat kun je zelf doen?
Werk je aan een groepsopdracht? Dan is voorkomen natuurlijk beter dan achteraf discussiëren met de examencommissie.
Maak daarom duidelijke afspraken over wie welk onderdeel schrijft, controleer elkaars bijdragen en zorg ervoor dat duidelijk is welke bronnen zijn gebruikt. Controleer vóór het inleveren gezamenlijk of verwijzingen en bronvermeldingen correct zijn.
Heb je bericht gekregen dat de examencommissie vermoedt dat sprake is van plagiaat of fraude? Lees dan goed waarop dat vermoeden is gebaseerd en vraag zo nodig om de stukken waarop de examencommissie zich baseert.
Leg daarnaast duidelijk uit welk gedeelte jij hebt geschreven, hoe de taakverdeling binnen de groep was en wat jij wist of kon weten over het gedeelte waarin het vermeende plagiaat is aangetroffen.
Niet eens met de beslissing?
Heeft de examencommissie uiteindelijk een beslissing genomen waarmee je het niet eens bent? Dan kunnen er mogelijkheden bestaan om daartegen op te komen. Welke procedure geldt en binnen welke termijn je moet handelen, hangt af van de beslissing en de onderwijsinstelling.
Wacht daarom niet te lang wanneer je een beslissing van de examencommissie ontvangt.
Heb je te maken met een beschuldiging van plagiaat of fraude en weet je niet wat je kunt doen?
Bij Rechtswinkel Best kun je terecht voor gratis juridisch advies. Wij kijken graag met je mee naar jouw situatie.